FİİLDE ÇATI KONUSU

ÖZNE – YÜKLEM İLİŞKİSİ   –l, -n, -ş

 

  • Etken — Gerçek özne
  • Edilgen -l, -n Sözde özne
  • Dönüşlü -l, -n Gerçek özne
  • İşteş -ş Gerçek özne
  • Etken Eylemler
  • Kendisine özgü çatı ekleri
  • Öznesi ‘’gerçek özne’’dir.
    • Çocuklar bahçede top oynadılar.
    • Sanatçı, bu şarkıyı çok özgün söylüyor.
  1. Edilgen Eylemler

 

  • Eylem ‘’ –l, -n ‘’ eklerinden birini alır.
  • Öznesi ‘’sözde özne’’dir.
  • ‘’Başkası tarafından’’ anlamı vardır.
  • Yol trafiğe kapatılacakmış.
  • Bir televizyon programında bu konu tartışılacakmış.
  • Yüklemin edilgen olduğu bazı cümlelerde eylemi yapan ‘’tarafından’’, ‘’-ce, -ca’’ gibi ifadelerle karşılansa da bu durum, o cümlenin edilgen özelliğini
  • Sınav, salon başkanı tarafından başlatıldı.
  • Bu yasa oy çokluğuyla meclisçe kabul
  1. Dönüşlü Eylemler
  • Eylem ‘’ –l, -n ‘’ eklerinden birini alır.
  • Öznesi ‘’gerçek özne’’dir.
  • Özne işi yapan ve işten etkilenen ögedir.
  • Teyzem, düğün için süslendi.
  • Çocukları görünce koşarak boynuna sarıldı.
  • Böyle sahnelerden çok
  • Dönüşlü eylemde ‘’kendi kendine’’, ‘’kendisi’’;
  • Edilgen eylemde ‘’başkası tarafından’’ anlamı vardır.
  • Ahmet, annesine sarıldı.
  • Ekmekler, gazeteye sarıldı.

4.İşteş Eylem

  • Eylem kök ve gövdelerine ‘’ –ş ‘’ eki getirilerek eylemin en az iki kişi tarafından yapıldığını belirten, karşılıklı yada birlikte yapma anlamı taşıyan

Karşılıklı İşteşlik

  • Yıllarca mektup yoluyla yazıştılar.
  • İnsanlar konuşarak anlaşır.
  • Bir akşam vakti tanıştılar.

Bilikte İşteşlik

  • Bahçenin sahibini görünce kaçıştılar.
  • Öğrenciler saatlerce bekleşti.
  • Sınıf, öğretmenin fıkrasına gülüştü.

Bazı eylemler ‘’-ş’’ ekini almadığı halde kendiliğinden işteşlik anlamı taşır.

-yarış, -güreş, -savaş, -barış, ……

  • Çoğu zaman hemen barışırlar.
  • Adaylar, gün boyu yarıştı.
  • İşteşlik eki almayıp çokluk eki alan eylemler işteş eylem sayılmaz.
  • Akşama kadar ders çalıştılar.
  • Dün onu yolda gördük.

 

NESNE – YÜKLEM İLİŞKİSİ

 

  • Geçişli
  • Geçişsiz
  • Ettirgen
  • Oldurgan
  • Geçişli Eylemler
  • Nesne alabilen
  • ‘’Neyi, Kimi’’ sorularına cevap
  • Başına ‘’ONU’’
  • Topladığı çiçekleri vazoya yerleştirdi.
  • Bozulan televizyonu tamir
  • Diploma törenine kuzenini de davet
  • Bazı eylemler geçişli olduğu halde nesne almadan kullanılabilir.
    • Dikkatli olmayınca fark
    • Hiç sıkılmadan büyük bir keyifle
  1. Geçişsiz Eylemler

 

  • Nesne almayan
    • Köşedeki masaya
    • Yorgunluktan gelir gelmez
    • Beni görünce boynuma sarıldı.
  1. Ettirgen Eylemler
  • Geçişli eyleme ‘’-r, -t, -dır’’ ekleri getirilerek geçişlilik derecesi arttırılır.
  • ‘’Başkasına yaptırma’’ anlamı taşır.
  • Beni bir saat
  • Hafta sonu arabayı yıkatacağım.
  1. Oldurgan Eylemler
  • Geçişsiz eyleme ‘’-r, -t, -dır’’ ekleri getirilerek geçişli hale
    • Paraları cebinden düşürmüş.
    • Çocuğu erkenden
    • Yeni projelerle şehrimizi geliştirdik.

 

  • İş yapmıyor diye dükkanı kapatacaktık.
  • Öğrencilere birtakım kitaplar önerilmeli.

admin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Fiilimsiler (Eylemsiler) Konusu

Cum Eyl 20 , 2019
Fiilimsiler konusu, fiillerden (eylemlerden) türeyen sözcükler olmasına karşın fiillerin aldığı fiil “çekim eklerini” yani şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamayan, yalnızca fiillere gelen olumsuzluk eki olan “ma, me, maz, mez” eklerini alabilen sözcüklerdir. Fiilimsiler anlam olarak fiilerle aynı anlamı taşırlar; ancak kip olarak fiilin anlamını taşımazlar.   *Fiilimsiler, fiil […]

You May Like