Fiilimsiler (Eylemsiler) Konusu

Fiilimsiler konusu, fiillerden (eylemlerden) türeyen sözcükler olmasına karşın fiillerin aldığı fiil “çekim eklerini” yani şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamayan, yalnızca fiillere gelen olumsuzluk eki olan “ma, me, maz, mez” eklerini alabilen sözcüklerdir. Fiilimsiler anlam olarak fiilerle aynı anlamı taşırlar; ancak kip olarak fiilin anlamını taşımazlar.

 

*Fiilimsiler, fiil değildir ancak fiile benzer sözcüklerdir.

*Fiil gibi çekimlenemez ancak olumsuzları yapılabilir.

*İsim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil olmak üzere üçe ayrılır.

*Bunların her biri için ayrı ayrı fiilimsi ekleri vardır.

*Bu ekler mutlaka fiil kök veya gövdelerine gelmek zorundadır.

*Eklendikleri fiilleri cümlede “isim, sıfat, zarf” yaparlar.

*Fiilimsiler cümlede doğrudan yüklem olmazlar, ek eylem alarak yüklem olurlar.

1. İsim Fiil (Mastar)

Fiillere getirilen “-ma, -ış, -mak” ekleri ile yapılır. Bu ekler büyük ünlü uyumu kuralına

göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak,

-mek” şekillerinde olabilirler. Fakat ezberimizde kalıcı olması için “-ma, -ış, -mak” eklerini bilmemiz yeterlidir. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar.

 

Not: Ezberlemek için mayışmak kelimesini kullanabilirsiniz.

 

ÖRNEKLER

 

  • Görmekten sonra görülmek, aşkın ikinci kademesiydi. Gör (fiil kökü) + mek (isim fiil eki)
  • Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.
  • Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.
  • Bağlama çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.
  • Programın başlayışı herkesi heyecanlandırdı.
  • Onun gelişiyle oda bir anda sessizliğe büründü.

 

*Yukarıdaki isim fiil eki almış fiilimsilerin başka cümlelerde olumsuz şekilleri de mümkündür. Olumsuzluk eki isim fiil ekinden önce gelir.

 

Görmemek, görülmemek, yazmamak, gelmeme, çalmama, başlamayış, olmayış, sarılmayış, gelmeyiş, gülmeyiş…

 

NOT: İsim fiil eki aldığı halde ve fiilimsi olma kriterlerine uygun olduğu halde kalıplaşarak bir varlığın kavramın adı olan sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi olarak kabul edilmezler.

 

  • Elindeki çakmak ile oynaması annesini tedirgin
  • Her gün dondurma yersen çok hasta
  • Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz.

 

NOT: Olumsuzluk eki olan “-ma, -me” eki ile isim fiil eki olan “-ma, -me” eki karıştırılmamalıdır.

 

  • Ortalığı toplama görevini kardeşine verdiler. (İsim Fiil Eki)
  • Bu saatte herkes uyuyor ortalığı toplama. (Olumsuzluk Eki)

 

2. Sıfat Fiil (Ortaç)

 

Fiillere getirilen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri ile yapılır. Bu ekler de büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-an, -en, – ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş” şekillerinin olduğunu bilmeliyiz.

 

Aşağıdaki örneklerde sıfat fiillerin cümle içinde sıfat görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Sıfat fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde sıfat ya da adlaşmış sıfat yapar.

 

Not:Ezberlemek için anası mezar dikecekmiş kullanılabilir.

 

ÖRNEKLER

 

  • Çalışan adamı        herkes sever. (Niteleme Sıfatı)        (isim) (Sıfat Fiil)
  • Gelen, gideni aratır. (Adlaşmış Sıfat+ Sıfat Fiil)
  • Yıkılası dağlar geçit vermez
  • Bu çocuğun sevilesi bir yanı kalmamış.
  • Görünmez kazaya da davetiye çıkarmayalım.
  • Aşılmaz yollardan aşırdın
  • Koşar adımlarla bebeğini kucaklamaya gitti.
  • Gider ayak herkesin canını yaktı.
  • Ne zaman seninle olsam tanıdık bir kuş cıvıltısıyla uyanırdım her sabah…
  • Bazen bilindik şiirlerle bile olsa göz doldurmayı iyi
  • Gelecek sezonda en başarılı futbolcular bizim
  • Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş sadakası var

 

NOT: Sıfat fiillerin olumsuz şekilleri de mevcuttur.

 

  • Çalışmayan adama kimse ekmez
  • Olmayacak duaya amin

 

NOT: Bazı sıfat fiil ekleri ile başka ekler benzerlik göstermektedir. Bunları karıştırmamak gerekir. Fiilimsiler ve eklerini ayırt etmek için bir çok faktör var fakat en önemlisi eki alan sözcüğün fiil kök gövdesi olup olmadığına ve sözcüğün cümlede sıfat görevinde kullanılıp kullanılmadığına bakmaktır. Karıştırılan ekler:

 

  • Tutmaz dizlerim birden düzeldi. “-mez, -maz” =Sıfat Fiil Eki
  • Dedemin dizleri “-mez, -maz” = Geniş Zaman Kipinin Olumsuzluk Eki

 

 

 

  • Koşar adımlarla yanıma “-ar, -er” = Sıfat Fiil Eki
  • Her sabah mutlaka koşar. “-ar, -er” = Geniş Zaman Kip Eki

 

  • Gelecek yıl şampiyonuz. “-acak, -ecek” = Sıfat Fiil Eki
  • Seneye bize gelecek. “-acak, -ecek” = Gelecek Zaman Kip Eki

 

 

 

  • Yırtılmış pantolon ile dışarı çıkma. “-mış, -miş, -muş, -müş” = Sıfat Fiil Eki
  • En sevdiği pantolonu yırtılmış. “-mış, -miş, -muş, -müş” = Öğrenilen Geçmiş Zaman Kip Eki

 

3. Zarf Fiil / Bağ Fiil (Ulaç)

 

Fiillere getirilen “-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, – meksizin, -dığında” ekleri ile yapılır. Fiili zarf yapma görevi üstlenen bu eklerin diğer ekler gibi ünlü uyumlarına göre değişkenlik gösterdiğini bilmeliyiz.

 

Aşağıdaki örneklerde zarf fiillerin cümle içinde zarf görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Zarf fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde zarf yapar.

Not: Şu şekilde ezberlenebilir: Kenyalıemadaninceiparakladıkça

Eve varmazcasına gelmeksizin çıktığında

 

 

 

ÖRNEKLER

 

  • Yatarken ışıkları söndürmeyi
  • Bu dünyaya geleli yüzü bir kez olsun gülmedi.
  • Görünmeden kimseye gel gizli gizli.
  • Masadaki tabaklar kırılınca ne yapacağını bilemedi.
  • Bütün her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak
  • Fiilimsiler ile ek fiillere çalışarak sınavdan seksen almayı başardı.
  • Çırpındıkça daha da batacağını anlamıştı.
  • Koşa koşa yanına
  • Gelir gelmez yatağa uzandı.
  • Ölürcesine sevdiği için her dediğini yapıyordu.

 

NOT: “-ken” ekinin bazen isimlere gelir. Bu durumda bu eki alan kelime fiilimsi sayılmaz.

 

  • Öğrenciyken çok zamanımızın olduğunu fark edememişiz. (Öğrenci = İsim)
  • Çalışırken zamanın nasıl geçtiğini anlayamamışız. (Çalış = Fiil)

admin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Okulda Türkçe Dersi Nasıl İşlenir?

Pts Eyl 23 , 2019
  Türkçe dersi müfredatta olan diğer derslerden oldukça farklıdır. Okulda Türkçe Dersi Nasıl İşlenir? sorusu bu farklılık açısından oldukça önemlidir. Türkçe dersinin işlenmesi için yapılacak olan planlamalarda mutlaka dersin bölümlere ayrılması gerekmektedir. Bu şeklide yapılan bölümleme ile ortaya çıkacak olan sonuç başarılı olmaktadır. Türkçe dersinin özellikleri olan bu bölümler okuma,konuşma,yazma,dinleme […]

You May Like